zondag 1 januari 2006
in: opmerkingen over boeklog.info
[+] zie de gerelateerde titels |
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
maandag 2 januari 2006
Dit boek verscheen oorspronkelijk in 1997 in kleine oplage; alleen bedoeld voor in Groningen. En ik heb het toen in handen gehad. In mijn herinnering had het toen een grijze omslag en was het fraai vormgegeven. Maar het boek zat in dichtgeseald plastic, net als alle overgebleven exemplaren op de plank. En dat ik het niet even kon inkijken, weerhield me van de aanschaf.
Dat ik dit allemaal zo goed onthouden heb, illustreert wat. Ik verwachtte toen nog iets van deze schrijver.
Ik was onder de indruk van Tepper’s debuutroman De eeuwige jachtvelden. Niet omdat die volmaakt zou zijn, maar omdat daaruit een belofte sprak. Maar zijn tweede roman uit 1998 - De vaders van de gedachte - zei me al veel minder. De laatste jaren las ik zijn columns over de muziekindustrie bij 3voor12 nog weleens, maar al niet meer van harte.
Mijn verwachtingen waren daarom niet hoog toen het me uiteindelijk toch lukte De avonturen van Hillebillie Veen in handen te krijgen. Ook al was die Veen dan een interessante bijfiguur in de eerste roman, die voor mij zijn waarde blijft houden.
Misschien is dat de beste manier om een boek te benaderen – door alvast vooruit te lopen op de teleurstelling. Valt het altijd mee.
Maar dit boek is een bijna volmaakte novelle over een tienertijd in een provinciestadje, dat geheel doods is en desondanks onstuimig groeit. Over een eerste liefde gaat het, en opgroeien in de jaren zeventig. En de onvermijdelijke vlucht uiteindelijk naar een echte stad.
Het is een oerverhaal, en nog eens zo herkenbaar omdat het me zelf ook zo overkwam, bij wijze van spreken. Maar dat vind ik nu net eerder tegen een boek spreken dan voor. Andermans beschrijvingen over wat ik ook heb meegemaakt, zijn altijd net mis.
Nee, een paar maal weet Tepper heel goed die stille wanhoop van een middelbare schooltijd op te roepen door het daar juist niet over te hebben. Onder andere.
Nanne Tepper, De avonturen van Hillebillie Veen
112 pagina’s
Uitgeverij Contact © 2002
in: a-z, aanbevolen 2006, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Nanne Tepper-pagina
dinsdag 3 januari 2006
Ik trainde mij er nu in om op alles wat op mij afkwam onmiddellijk met taal te reageren, en ik ontdekte dat op het moment van het beleven juist deze tijdsprong lang ook de taal ging leven en meedeelbaar werd; een moment later zou het al weer de dagelijkse gehoorde, van vertrouwdheid nietszeggend geworden, hulpeloze ‘je-begrijpt-wel-wat-ik-bedoel’-taal van het communicatietijdperk zijn geworden. Een tijdsprong lang werd de woordenschat, die dag en nacht door mij heentrok, concreet.
Dit schreef Peter Handke in 1977 bij de publicatie van Das Gewicht der Welt, zijn eerste boek met alleen maar losse aantekeningen. Dat boek is erg belangrijk voor mij geweest. Handke leerde me daarmee kijken, in taal.
Lang kende ik Das Gewicht der Welt zelfs bijna uit mijn hoofd. En waar Handke aantekeningen uit dat boek gebruikte voor zijn scenario van de film Himmel über Berlin herkende ik dat.
Maar dat was eens. Na Das Gewicht der Welt verscheen bijvoorbeeld het vergelijkbare Die Geschichte des Bleistifts nog, en dat boek zei me al minder.
Dat het hier te bespreken boek in 1983 uitkwam, ontging me geheel. Pas veel later, toen de boekhandel via internet op gang kwam, en ik ging kijken wat er in mijn collectie ontbrak, viel deze titel me op. Het recept kende ik natuurlijk al wel, dus was het vertrouwd dit bandje blind te kopen.
En ach, nu denk dat 100 pagina’s eigenlijk de perfecte lengte is voor zo’n boekje met particuliere aantekeningen. Dan stoort het nog net niet dat er nooit eens een paragraaf eindigt met een punt, maar zo ophoudt dat het lijkt of er nog meer kan komen.
Nu ook overheerst de bewondering voor wat de schrijver lukt met taal. Ik markeer eens iets voor later, om nog eens over na te denken. Maar dwingend is het allemaal niet meer.
Peter Handke, Phantasien der Wiederholung
99 pagina’s
Bibliothek Suhrkamp © 1996, oorspronkelijk 1983
in: a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Peter Handke-pagina
donderdag 5 januari 2006
Stephen Jay Gould hield eens een lezing, en die werkte hij uit tot een boek van 274 paginas; ontevreden met de mogelijkheden die de lezing hem boden. Bioloog Tijs Goldschmidt hield in 2003 de Stephen Jay Gould-lezing in Leiden, en dat werd ook een boekje. Maar dan van 48 paginas.
Verschil moet er zijn. Gould probeerde de hele wetenschapsgeschiedenis sinds de Renaissance nog eens na te vertellen, Goldschmidt beperkte zich tot zijn fascinatie voor links en rechts in de natuur.
Hij kan beide zelf niet zo goed uit elkaar houden.
Dat resulteerde in een wel aardig boekje, al blijft het wat aan de oppervlakkige kant. Die lezing is blijkbaar voor een breed publiek bedoeld; ik kwam nauwelijks inzichten tegen die me nog niet bekend waren.
Maar goed, dan gaat het erom hoe Goldschmidt die informatie overbrengt, en welke voorbeelden hij daarbij gebruikt. En dan is het allemaal heel aardig.
Tijs Goldschmidt, De andere linkerkant
Links en rechts in de evolutie
48 paginas
Uitgeverij Athenaeum Polak & van Gennep © 2003
in: a-z, biologie, kennis
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Tijs Goldschmidt-pagina
vrijdag 6 januari 2006
Normaal houd ik mij verre van literaire schrijvers waar enig rumoer over is. Hypes zijn zeldzaam vervelend, en of een schrijver nu bejubeld of verguisd wordt, dat zijn beide emoties die niets over zijn of haar werk zeggen.
Ik lees doorgaans een bestseller pas als iedereen die allang vergeten is, en vijf hypes verderop emotioneel doet om niets.
Neemt niet weg dat ook ik wel eens geïntrigeerd door zo’n schrijver die almaar in de aandacht staat. Ik had al besloten bij gelegenheid dan toch maar eens iets van Houellebecq te lezen. Zijn debuutroman, bijvoorbeeld. Extension du domaine de la lutte. Al was het maar omdat ook jonge Nederlandse schrijvers meldden schatplichtig te zijn aan dit boek [zoals een Walter van den Berg].
En goed, dat zal best kunnen. Ik weet niet wat die jonge Nederlandse schrijvers allemaal gelezen hebben, dat dit boek zo’n indruk op hen maken moest. Maar ik las niets wat ik niet al honderden keren elders tegengekomen was, en dan meestal beter.
Intelligente man van amper dertig heeft geen geluk gehad in de liefde, is vastgelopen in zijn werk, en vindt alles nutteloos. O, door welk een leegte wordt hij omringd.
Dat is een oerthema. Voor een jonge schrijver. Maar waarom wil toch iedereen op eigen wijze die Catcher in the Rye nog eens navertellen?
Vertaler Martin de Haan wijdde achterin in deze versie zelfs een kort essay aan het boek. Over wat voor invloed het heeft gehad in de Franse literaire wereld, en welk een provocateur Houellebecq toch steeds weer is.
Dat zal.
Ik zie het niet.
Michel Houellebecq, De wereld als markt en strijd
175 pagina’s
Uitgeverij De Arbeiderspers 2000 © 1994 oorspronkelijk
Vertaling: Martin de Haan.
in: a-z, vertaald
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Michel Houellebecq-pagina
zaterdag 7 januari 2006
In dezer dagen, nu Femke Halsema van Groen Links tot Liberaal van het jaar is uitgeroepen, dringt zich eens te meer de vraag op wat al die labels toch betekenen waar politici zich mee tooien.
Zeker is dat ik een op het moment de neiging tot een gevaarlijk conservatisme bespeur. De generatie van 68 - of noem ze de babyboomers - doet er alles aan de eigen positie te beschermen, ten koste van iedereen die na hen kwam. Dat uit zich in de keuzes van de vakbeweging, die liever de vergrijsde achterban te vriend houdt dan enige solidariteit met jongeren te vertonen.
Maar dat uit zich bijvoorbeeld ook in de panische angst waarmee de pensioenfondsen een paar jaar terug meenden hun verliezen na de dotcom-crash te moeten aanvullen. In twaalf maanden moesten hun reserves weer op orde zijn. Daarmee werden miljarden aan de economie onttrokken, die anders aan producten en diensten besteed zouden zijn. Zulk conservatisme kan maar al te makkelijk tot een crisis leiden, waarvan anderen dan de pensionados de gevolgen dragen.
Mede daarom leek het me gewenst iets meer over dat conservatisme te weten te komen. Maar, daar is dit het goede boek niet voor. De conservatieve uitdaging is namelijk bovenal een prachtig portret van J.L. Heldring. En deze oud-hoofdredacteur van de Nieuwe Rotterdamsche Courant en NRC-Handelsblad toont zich daarin vooral een onafhankelijke denker.
In 1974 schreef Heldring tegen de progressieve drammerigheid in van die tijd het artikel ‘Lof van het conservatisme’. [Die tekst moesten de kindertjes later samenvatten bij het centraal schriftelijk eindexamen, wat nog weer tot verontruste Kamervragen leidde. O tijdgeest, wat bent u soms toch prachtig te vangen met zulke details].
Maar nu conservatisme tegenwoordig wel bon ton is - zij het vooral in denkbeelden met een wat ranzige geur - toont Heldring zich juist niet conservatief.
Bovendien, als conservatisme al het behouden van het goede is, dan spreekt daar ook de plicht uit het verkeerde te verbeteren, aldus Heldring.
Hear, hear.
J.L. Heldring, De conservatieve uitdaging
De scepsis van J.L. Heldring
116 pagina’s
Prometheus/NRC Handelsblad © 2003
in: a-z, politiek, essays, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de J.L. Heldring-pagina
zondag 8 januari 2006
Waarom las ik dit boek nooit eerder? De ikoon op de omslag stootte me af, waardoor ik er niet goed naar keek en me ontging dat de Heilige Maagd ook een pakje Marlboro vast heeft.
En verder was er het simpele gegeven dat de reis naar de Sovjet-Unie van Ethel Portnoy en fotograaf Martin Kers in 1987 plaatsvond. Toen het misschien al wel wat dooide, maar er nog veel communistische permafrost was. Verhalen over een reis in de Sovjet-Unie horen inmiddels tot het genre geschiedenisverhalen, schreef ik al eens eerder. Ook dat lokte niet meteen aan.
Maar ik had me natuurlijk moeten beseffen dat Ethel Portnoy ook een boeiend boek had kunnen schrijven over een tochtje naar de markt, op dinsdagochtend. Zij kan kijken. En alleen al dat me het pakje sigaretten op de boekomslag altijd ontging, toont aan dat het bij mij aan dat kijken vaak ontbreekt. [In Rusland was net een rookverbod verkondigd, en Portnoy rookte.]
Dus neem ik de sjablonen over het onwillige Intourist-personeel in dit boek op de koop toe. Daar gaat het niet om. Belangrijk is dat Portnoy naar het land van haar grootouders terugging. Dat ze in Gorbatsjow iets van haar vader terugzag, al had die dan geen wijnvlek.
Dat het persoonlijke in dit boek het algemene zo verrijkt, telt. Anders niet.
Ethel Portnoy, Rook over Rusland
Reisverhaal
166 paginas
Uitgeverij Meulenhoff © 1990
in: reizen, a-z, vertaald, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Ethel Portnoy-pagina
dinsdag 10 januari 2006
Toen ik laatst een kleine inventarisatie maakte van wat er in mijn boekenkasten staat, doken er allemaal titels op waarvan ik niet wist dat ik ze had. Daaronder was dit boek.
Het leek me niet dat ik het maar ongelezen had weggestopt. Voor later, als er lust zou zijn meer over ethologie te lezen. Daarvoor is Hillenius een te goede schrijver.
Maar waarom had ik er dan niets over onthouden?
Bij het herlezen werd me al snel duidelijk dat dit boek in zijn tijd bijzonder moet zijn geweest, maar dat nu niet meer is. Ethologie was nog een nieuw onderdeel van de biologie in de jaren zestig en begin jaren zeventig. Hillenius begint daar meteen zelf over in zijn voorwoord. Inmiddels is het veel normaler geworden om menselijk gedrag tot dierlijk gedrag te herleiden, of er anders meteen zelfs maar een evolutionaire verklaring voor te zoeken.
En mede door TV-zenders als Discovery Channel en National Geographic is wat toen nog elitaire kennis was al lang verwaterd tot iets dat als een breed aanvaard cultuurgoed geldt.
Een aantal van de stukken uit dit boek zijn essays, andere zijn vooral boekbesprekingen. En dat is een andere reden waarom het bestaan van Sprekend een dier me niet goed bijgebleven is. Ik vind Hillenius het best en leukst om te lezen als hij volkomen zijn eigen gang gaat.
In dit boek is hij vooral dienstbaar aan anderen en hun ooit baanbrekende ideeën.
D. Hillenius, Sprekend een dier
232 pagina’s
Uitgeverij De Arbeiderspers © 1974
in: a-z, biologie, essays
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de D. Hillenius-pagina
woensdag 11 januari 2006
Ergens in dit boek schrijft de historicus Van der Heijden dat armoede voortkomt door economische problemen. Maar dat hij de kennis niet heeft om te kunnen beoordelen wat de waarde nu precies is van wat economen daarvoor aan oplossingen aandragen.
Dat is het aardige aan dit boek. Er staan maar weinig antwoorden, en vooral heel veel vragen, en die worden al worstelend met de materie geformuleerd.
En kijk ook, dat zijn lang niet altijd lekenvragen. Van der Heijden laat ook zien hoe er bijvoorbeeld in Zuid-Amerika de laatste decennia geëxperimenteerd is met economische modellen, die stuk voor stuk mislukten. Maar hoe moet het daar dan?
Merkwaardig aan dit boek is dat het verder gaat dan de persoonlijke kijk van Van der Heijden alleen. Hij betrekt nadrukkelijk ook zijn eigen leefomgeving bij zijn overwegingen; schetst wat armoede is onder de bijna welvarendste mensen in de wereld; de leden van zijn hockeyclub in het Gooi. Of hij vertelt wat zijn vrouw armoedig vindt in Nederland – het gebrek aan contact tussen de mensen hier. En natuurlijk het weer…
Verder ging de schrijver zelf in drie landen, op drie continenten kijken wat armoede is. Daarbij signalerend welke kansen en mogelijkheden mensen in Bolivia, Mali, en India ontberen.
Want, daar gaat het vooral om. Niet zo zeer dat het grootste deel van de wereldbevolking van minder dan een dollar per dag moet leven, maar dat ze geen mogelijkheid heeft uit die situatie te komen. Ontwikkelingshulp uit de rijke landen levert vooral een groot wagenpark op ter plaatse voor de ontwikkelingswerkers, en verder niet veel meer.
Maar hoe moet het dan?
Een dollar per dag is overigens een heel project, dat ook zes TV-programma’s heeft opgeleverd, en een website.
[De gemiddelde koe in de EU heeft trouwens een inkomen van twee euro per dag, dankzij de landbouwsubsidies.]
Chris van der Heijden, Een dollar per dag
Arm & rijk in de wereld van nu
328 pagina’s
Uitgeverij Contact © 2005
in: economie, a-z, politiek, [auto]biografisch
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Chris van der Heijden-pagina
donderdag 12 januari 2006
Ik dacht even ontspannen iets te kunnen lezen. Maar hoewel Ruby Wax heel wat grappen door dit boek strooit, zijn veel daarvan dermate wrang dat er niet echt om te lachen is.
How Do You Want Me? is misschien ook meer het verhaal van haar ouders dan van haar, omdat deze nogal getraumatiseerd in de VS aankwamen. Gevlucht uit Oostenrijk voor Nazi-vervolging, alleen omdat ze Joods waren.
Dat leverde oorlog op, thuis. Met een eeuwig neurotisch schoonmakende moeder, en een vader die nooit geloven wilde dat Ruby tot ook maar iets in staat zou kunnen zijn. Komt ook nog bij dat Ruby geen schoonheid was in haar jeugd, met nogal opvallende voortanden – zoals ook op foto’s te zien is.
En hoewel Wax professioneel deze gegevens met steeds nieuwe details uitserveert in de hoop op een lach, ging mij dat tegenstaan. Ook al spaart ze ook zichzelf absoluut niet in dit boek, het was me te veel.
Haar TV-programma’s, vooral als ze bekendheden interviewt, die kan ik niet vaak genoeg zien. Dan werkt dat ontregelende en die humor heel goed, juist omdat het zo anders is als andere interviewers doen. Op papier slaat die aanpak dood, helaas.
Ruby Wax, How Do You Want Me?
241 pagina’s
Ebury Press © 2002
in: a-z, humor, [auto]biografisch, books in english
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Ruby Wax-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
vrijdag 13 januari 2006
In een aantal essaybundels van Hillenius staan ook gedichten afgedrukt. Maar daar kan ik ze niet lezen. Het zijn er Fremdkörper; door alle andere proza eromheen verdwijnt de poëzie uit de woorden. De gedichten rijmen meestal niet, en zien er daardoor toch al als proza uit.
Ik lees proza toch al anders dan poëzie. Want, bij prozateksten gaat het mij vooral om de vertelling. Die vaak blind tastende omsingeling van wat misschien wel niet eens te zeggen is. Proza wint bij het verzwijgen. Bij poëzie daarentegen, is voor mij nu juist de mededeling zelf belangrijk. Gedichten zijn geslaagd als taal even heel anders dan ooit eerder in het gelid is gezet, om iets te benoemen dat er zo nog niet eerder was. En toch was het er ook weer wel; anders zou ik het niet herkennen.
Blij ben ik daarom dat ooit alle gedichten van Hillenius gebundeld zijn in een boek. Zijn ze tenminste de hele tijd als poëzie te lezen. Maar ik ben nooit blij genoeg geweest met dit boek om het te kopen. Daarvoor staan er toch te weinig gedichten in die me iets zeggen.
Merkwaardig is dan wel weer dat er sinds de vorige keer dat ik dit boek las in 1997, er toch nieuwe gedichten zijn bijgekomen die ik domweg mooi vind; zonder dat verder te willen verklaren.
Zie bijvoorbeeld hier, of hier, danwel hier.
Misschien komen er bij de volgende keer herlezen nog wel meer gedichten bij weer. Zodat ik uiteindelijk het hele boek omarm.
D. Hillenius, Verzamelde gedichten
334 pagina’s
Uitgeverij G.A. van Oorschot © 1991
in: a-z, poëzie, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de D. Hillenius-pagina
zondag 15 januari 2006
Eén keer eerder heb ik op dit boeklog een werkje besproken dat was samengesteld door een parasiet. Ene Gerd de Ley vistte wat leuke uitspraken van Herman Brusselmans bij elkaar, en maakte daar een boekje van.
Dit boekje van Ed van Eeden is ook zoiets. Al vermoed ik, gezien de bibliografie achterin, dat Van Eeden het zelfs nog driester heeft aangepakt, en gewoon wat buitenlandse boeken met leuke uitspraken plunderde om die na in het Nederlands te vertellen.
En ach, ik zal daar niet over zeuren. Mensen moeten ook leven. Er worden jaarlijks duizenden boeken uitgebracht die weinig meer zijn dan het navertellen van wat elders al beter staat. De kranten hier parasiteren voor hun nieuws grotendeels ook op persbureaus, en voor hun opinies over ontwikkelingen buiten Nederland op een paar grote dagbladen elders.
Ik voel me bijna dom om liever zelf te willen nadenken.
Dus, gezien al deze overwegingen was het vooral spijtig dat Van Eeden vooral wisecracks navertelde die ik al kende. Alles wat Churchill zei? Dat kende ik al. Net als de woorden van Shaw. Of Wilde. Dorothy Parker. Want ja, veel Nederlanders worden er niet in geciteerd.
Bovendien is van een heel tal uitspraken in dit boekje inmiddels bewezen dat ze nooit zo gezegd zijn.
Desondanks valt er door de samensteller weinig te verknoeien aan zo’n boekje als dit, en is het bij tijden ook gewoon leuk.
Ed van Eeden, Wisecracks, oneliners en wijsheden
1002 afmakers voor de erudiete conversatie
303 pagina’s
Rainbow Pockets © 2002
in: a-z, humor, vertaald, reference, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Ed van Eeden-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
maandag 16 januari 2006
Misschien is mijn wat dubbele verhouding tot Max Pam samen te vatten in éen zinnetje. Ik ben het steeds met hem eens als hij iets afkraakt, maar mijn bewondering gaat vrijwel altijd naar andere zaken uit.
Anders is niet te verklaren waarom ik bijvoorbeeld zo genieten kan van zijn kritische boekrecensies in HP/De Tijd, en tegelijkertijd er zo onverschillig onder blijf als hij voor de verandering eens iets aanprijst.
Maar goed, mannen schijnen het vaker te hebben. Dat ze denken een goed contact te hebben, misschien zelfs wel een vriendschap, en dit alleen gebaseerd blijkt te zijn op een gedeeld ongenoegen. Samen kunnen schelden is fijn. Daarom blijft het prettig een columnist te lezen die vrijwel hetzelfde denkt als ik doe. Meer zit daar niet achter.
In dit boek staan verhalen, interviews, columns, en boekrecensies uit de afgelopen vijfentwintig jaar van Pams journalistieke carrière. Blij was ik met de bundeling van een aantal stukken die ik alleen van reputatie kende. Zoals zijn onderzoek naar het bestuur van het Fonds voor de Letteren, dat zichzelf ook maar werkbeurzen toekende. Hogere beurzen dan toen ze alleen nog schreven, vanzelfsprekend.
Ook publiceerde Pam rond de millenniumwisseling in HP/De Tijd een lijst met de 100 beste Nederlandse boeken van de 20e eeuw. Het bestaan van die lijst kende ik, de inhoud niet. Natuurlijk was ik alleen al benieuwd naar wat Pam goedvindt, om dat naast mijn eigen voorkeuren te leggen. Ook wilde ik weten hoeveel ik niet gelezen had [Nog geen twintig van de honderd, en dat is opvallend weinig - Zo belezen in de Nederlandse literatuur ben ik niet].
Dus was het alleen daarom al een plezier dit boek door te nemen. Als ik dan toch iets aan kritiek moet geven: er staat onprettig veel tekst op een regel. Waarom moeten verzamelbundels in Nederland toch altijd op een koopje? Waarom is er toch altijd het idee dat zulke boeken er uit moeten zien of ze lekker veel tekst bieden voor weinig?
Ook vond ik het jammer dat er relatief weinig interviews in deze verzamelbundel zijn opgenomen, tegenover wel erg veel columns. Toegegeven, er zijn ooit twee bundels met Pams interviews verschenen. Maar ik houd er toch het idee aan over dat het in dit boek niet paste dat Pam zich in zijn beste gesprekken ondergeschikt maakte aan wat de anderen zeiden, en hij hier alleen moest schitteren.
Max Pam, De armen van de inktvis
Een keuze uit het journalistieke werk
Samengesteld door Dap Hartmann
Met een woord vooraf van Jaap van Heerden
608 pagina’s
Uitgeverij Promotheus © 2005
in: a-z, politiek, bundels
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Max Pam-pagina
woensdag 18 januari 2006
Toen Koos van Zomeren ophield met zijn verstilde columns op die verder zo schreeuwend nieuwsige voorpagina van NRC-Handelsblad was dat meteen een gemis.
Tien jaar later is dit gemis er nog steeds.
Niemand heeft de leegte die hij achterliet voor mij opnieuw kunnen invullen. Geen columnist, weblogger, of schrijver slaagt erin mij dagelijks te boeien met een stukje van amper tweehonderd woorden, waarin eigenlijk niets staat en toch alles. Probeer eens zo’n column na te vertellen, en verder dan stamelen dat het vaak over de natuur gaat, kom ik niet.
Gelukkig zijn er dan de boekjes nog. En dan vooral de eerste twee deeltjes, die ook door de vormgeving extra bijzonder zijn geworden. Latere bundelingen van de columns leverden een standaard paperback op, maar zowel dit boekje Winter, als de voorganger Zomer zijn nog speciaal door de smalle bladspiegel, het mooie papier, en niet te vergeten de illustraties van Peter Vos.
Eens in de twee jaar herlees ik ze, in het gepaste jaargetijde. En dat plezier is altijd weer te snel voorbij.
Koos van Zomeren, Winter
120 paginas
Uitgeverij De Arbeiderspers © 1993
in: a-z, biologie, aanbevolen 2006, bundels, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Koos van Zomeren-pagina
donderdag 19 januari 2006
Het vervelende aan deze korte geschiedenis is dat die toch wat al te beknopt uitviel. Porter doet vele stevige uitspraken, maar die worden zo weinig gestaafd dat ze daardoor wat doodslaan.
Ik bedoel, het is niet moeilijk nu bijvoorbeeld hier al met het schrijven van deze recensie op te houden. Dan heb ik toch een uitgesproken mening over dit boek gegeven, ook al is er dan eigenlijk nog niets gezegd.
Nogal wiedes dat ‘een korte geschiedenis’ zich beperkt tot hoofdlijnen. Maar Porter heeft al een heel principiële keuze gemaakt bij het schrijven van dit boek. Hij signaleert in het voorwoord dat er steeds verschillend over geestesziekten gedacht wordt. Door de eeuwen heen is vaak ook gewoon verzonnen wat waanzin zou wezen, omdat dit de bewindhebbers, kerk, of medici toevallig goed uitkwam.
Dat is vervolgens ook Porter’s uitgangspunt. Hij schrijft niet over wat waanzin is, maar hoe daarover steeds gedacht werd. Daarmee plaatst hij heel slim het object van zijn monografie eigenlijk buiten het verhaal. Dit leidt ertoe dat er op uiteindelijk alle benaderingen ooit kritiek is, en dat maakt de visie die uit dit boek spreekt nogal karig. Want, waren er dan werkelijk geen successen te melden in de behandeling van de gekte?
En, wat maakt dan dat mensen toch steeds bevattelijk zijn voor al die misverstanden?
Merkwaardig hoe een op zich rijk boek me dan toch zo arm aan nieuwe inzichten achterlaat.
Roy Porter, Waanzin
Een korte geschiedenis
231 pagina’s
Uitgeverij Nieuwezijds © 2003
Vertaling van: Madness, A brief history
in: a-z, geschiedenis, biologie, vertaald, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Roy Porter-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
vrijdag 20 januari 2006
Schreef ik vorig jaar een wat teleurgestelde recensie over een verzamelbundel van de historicus Van Rossem, met dit boek wist hij die negatieve herinnering in éen keer uit.
Aardigste verhaal uit deze bundel vond ik zijn persoonlijke leesgeschiedenis, van de boeken die hem voorgelezen werden tot de werken die hem inspireerden bij de studie geschiedenis. Dan maakt het niet uit dat mijn voorkeuren misschien anders zijn. Als iemand met enthousiasme over zijn leesliefdes vertelt, worden die boeken ook mooi. Zelfs al zijn ze lelijk.
Zo heb ik aardig de schurft aan alle gehobbit, maar dit citaat over de kwaliteiten van die boeken is heerlijk:
Literair geschoolden vonden het [The Lord of the Rings] een vreselijk, kleinburgerlijk en aartsconversatief kaboutersprookje. Dat is wel enigszins te begrijpen. Ironie en cynisme, die wezenlijke bestanddelen van het literaire modernisme, ontbreken volkomen. Op een enkele uitzondering na komen er geen levensechte vrouwenfiguren in The Lord of the Rings voor. Wellicht bij gebrek daaraan wordt er ook niet levensecht geneukt op weg naar Mount Doom, en dat is voor de moderne literatuurliefhebber een vrijwel onoverkomelijk gemis. [137]
Verder staat er nog een lang relativerend stuk in dit boek over waarom Nederland zo prettig is om in te leven, ondanks alle gezanik van het moment. En ook doet Van Rossem aan ‘Geschiedenis in het groot’, door even beknopt de ontwikkelingen sinds de oerknal tot deze eeuw te schetsen.
Hoewel dat laatste stuk niet heel opmerkelijk is, blijkt daar toch wel uit dat ik liever lange verhalen van Van Rossem lees, dan korte. Want, hoewel er ook vele columns in deze bundel staan, zijn die alleen bijzonder door de aangename relativering die de schrijver telkens aanbrengt. Tegelijkertijd reageert hij daarmee wel op nieuws dat al te veel aandacht kreeg, en doet hij in wezen mee aan de hype.
Toch: alleen om zijn toon kan ik hem al zeer waarderen. Iemand die een column over het sterven van paus Johannes Paulus ii zo begint, lees ik graag:
Het overlijden van de paus op 2 april 2005 gaf de nieuwsvoorziening op de televisie weer eens alle gelegenheid haar ingrijpende defecten te etaleren. Daar was in eerste plaats de potsierlijke overdaad van het nieuws uit Rome. [96]
Enfin.
Maarten van Rossem, De wereld volgens
252 pagina’s
Uitgeverij Nieuw Amsterdam © 2005
in: a-z, geschiedenis, aanbevolen 2006, politiek, essays
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Maarten van Rossem-pagina
zaterdag 21 januari 2006
Wat een merkwaardig ouderwets verhaal is dit. Of moet ik het anders zien, en schreef Guus Kuijer hiermee eigenlijk ook een pastiche op alle jeugdboeken van de diepgristelijke schrijver W.G. van de Hulst, nee misschien zelfs wel een bestrijding van alle geloof? Zoals de blinde afkeer van heksen?
Uit Het boek van alle dingen komt uiteindelijk maar éen ding naar voren: Dat een autoriteit machteloos is als die zijn gelijk alleen maar met slaan kan afdwingen.
Maar of de vader van de hoofdpersoon Thomas daarmee gelijk te stellen is aan God de vader, en het verhaal de redenen aanvoert voor de secularisatie van de maatschappij?
Humor en gebak blijken in dit boek uiteindelijk sterker dan autoriteit. En diens waarheid was alleen maar met geweld af te dwingen binnen de eigen kring. Daar zit wel een les in.
Tuurlijk, dit boek is vast ook te lezen als kinderboek. Met een fijn verhaal over een gevoelig jongetje van negen, dat een dagboek bijhoudt omdat hij het zo moeilijk heeft thuis. Met een lieve moeder, en een zusje dat raar doet maar uiteindelijk toch meevalt.
Dat zal best.
Guus Kuijer, Het boek van alle dingen
103 pagina’s
Querido kinderboek © 2004
in: a-z, jeugd, religie, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Guus Kuijer-pagina
maandag 23 januari 2006
De meeste van de mannen in deze interviewbundel schrijven zelf. De grote vraag voor mij was daarom: bieden de gesprekken nog iets extra’s? Zijn deze schrijvers al pratend tegen een ander niet heel veel minder dan in alleenspraak met het papier?
Dat viel erg mee. Visser kreeg er als interviewer genoeg uit.
Natuurlijk kan dit soms ook wel. In dialoog worden mensen soms gedwongen zich duidelijker uit te spreken dan ze in alleenspraak met het papier hadden gedaan.
Een voordeel was ook dat er een duidelijk gespreksthema is. De religie. Want ook al heet dit boek Leven zonder God, het gaat natuurlijk toch over religie; hoe zeer de geïnterviewden dat geloven dan ook een dwaalweg vinden.
Volgens Visser vertolken ze daarmee een minderheidsstandpunt. Dat ook zijn grote sympathie heeft.
Vraag ik me toch af voor wie dit boek bedoeld is. Goed, het is geen voorwaarde om te geloven om voor eigen parochie te kunnen preken. Het zijn wel boeiende gesprekken. Merkwaardig genoeg, vooral boeiend als ze niet rechtstreeks over religie gaan. Deze uitspraak van Matthijs van Boxsel bijvoorbeeld zette me even tot nadenken aan:
Veranderingen voltrekken zich bovendien traag, wat te maken zal hebben met het feit dat ieder mens van nature geneigd is zich tegen veranderingen te verzetten. Zo heeft onderzoek uitgewezen dat er een positieve correlatie bestaat tussen intelligentie, gemeten via de standaard IQ-test, en het vermogen een standpunt te verdedigen. Tussen intelligentie en het vermogen alternatieven onder ogen te zien, bestaat daarentegen een negatieve correlatie. Alsof we een ingebouwd filter hebben tegen overdonderende nieuwsgierigheid. Daardoor zoeken we bij voorkeur naar bevestigingen van een hypothese. [171]
Harm Visser, Leven zonder God
Elf interviews over ongeloof
192 pagina’s
Uitgeverij L.J. Veen © 2003
in: a-z, religie, filosofie
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Harm Visser-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
dinsdag 24 januari 2006
Dit moet de laatste essaybundel zijn die tijdens Ethel Portnoy’s leven verscheen. De Amerikaans-Nederlandse schrijfster overleed in 2004.
Het boek gaat over eten. Maar als ik eerder al eens schreef, eigenlijk maakt het niet uit waarover Portnoy schrijft. Ze kijkt in haar stukken vaak op zo’n manier dat zelfs het overbekende er opeens nieuw uitziet.
Groter compliment kan ik een schrijver niet geven. Tegelijkertijd maakt dat het me vrijwel onmogelijk iets zinvols over boeken zoals deze te schrijven. Een samenvatting banaliseert haar ontdekkingen, terwijl die in haar eigen woorden nu juist zo sterk zijn.
Portnoy’s stukken gaan altijd over cultuur. In dit boek gaan de essays over zulke verschillende onderwerpen als het vooroordeel dat Amerikanen geen idee van lekker hebben, tot een beschouwing over het voedsel op schilderijen uit de zeventiende eeuw. Of de verschillen tussen hoe vrouwen koken en mannen.
Ook is er ineens een hoofdstuk met moppen, die meestal te flauw om na te vertellen zijn. Maar ook slechte grappen tonen de preoccupaties van een tijd. En in het het Europa van vandaag is dat de immigratie, aldus Portnoy:
Een man bestelt slakken in een restaurant.
Ober: Franse of illegale?
Gast: wat is het verschil?
Ober: Bij de Franse zit er één slak per huisje, bij de illegalen tien. [121]
Ethel Portnoy, Zielespijs
En wat verder ter tafel komt
Essays
157 pagina’s
Uitgeverij Meulenhoff © 2000
in: a-z, essays, vertaald, cultuur, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Ethel Portnoy-pagina
woensdag 25 januari 2006
Een groot deel van deze beschouwingen over de bijbel verscheen midden jaren negentig in NRC-Handelsblad. Maar de krant kreeg er zo veel woedende post over, dat de redactie toen besloot de serie te stoppen. Later publiceerde ’t Hart nog zeven beschouwingen, en de respons daarop was even fel.
Dit vind ik merkwaardig, maar dat betekent vast dat ik geen enkel religieus gevoel heb. Mijn heilige boeken zijn enkel maar kunstwerken. Er zullen best fouten in staan, maar dat doet er niet toe.
Want, meer dan de ongerijmdheden in de bijbel aanwijzen doet ’t Hart niet. Of het moet zijn dat hij onderdelen van de geloofsbeleving merkwaardig noemt, omdat ze niet in de bijbel terug te vinden zijn. De kinderdoop moet daarmee wel een menselijke uitvinding zijn, en dus corrupt.
Indertijd heb ik sommige stukken in NRC-Handelsblad ook al gelezen, en nu bleek me hoeveel indruk dat toch al gemaakt heeft. Zelfs al spot de schrijver met niets dat mij heilig kan zijn.
Prachtig vind ik het steeds terugkerende thema dat geen christen zich meer houdt aan de talloze geboden in de bijbel. Zelfs de mannenbroeders van de SGP niet. Zo zegt Leviticus 20 vers 18 dat zowel man en vrouw ‘uitgeroeid’ moeten worden, als ze tot elkaar zijn gekomen toen de vrouw menstrueerde.
En heerlijk is het, als ’t Hart de logica van bijbelpassages ter vrage stelt. Zoals de vondst dat de zilverlingen die Judas van de Romeinen kreeg al drie eeuwen geen betalingsmiddel meer waren. Bovendien, hij beheerde de kas. Dus als Judas geldnood had, waarom was hij er dan al niet eerder met dat geld vandoor gegaan?
[wordt morgen vervolgd]
Maarten ’t Hart, Wie God verlaat heeft niets te vrezen
De Schrift betwist
176 pagina’s
Uitgeverij De Arbeiderspers © 1997
in: a-z, religie, bundels
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Maarten 't Hart-pagina
donderdag 26 januari 2006
Dit is de tweede bundel met beschouwingen van Maarten ‘t Hart over de bijbel, en daar zal het bij blijven. Hij werd er te vaak over aangesproken, meestal met het klemmende verzoek toch alsjeblieft te stoppen. Curieus daarbij is al die gelovigen het nooit eens voor zichzelf vroegen, maar dat er een enorme bezorgdheid was dat zijn bijbeluitleg aan anderen het geloof zou kunnen ontnemen.
De kinderen, denk toch om de kinderen.
’t Hart heeft inmiddels ook door dat als hij werkelijk de dwaasheden in het geloof had willen bestrijden, dat beter van binnenuit een religie had kunnen doen. Theologen als Kuitert lukt het wel om dogmatiek te ondergraven, met niet meer dan vrij subtiele kanttekeningen. Keihard hakken van buitenaf zal nooit werkelijk effect hebben.
Van de twee bundels vind ik deze het best leesbaar. ’t Hart vertelt meer, lijkt het wel. Bijvoorbeeld over wat hem altijd bevreemdde in het geloof. Zo heeft hij een reusachtig wantrouwen tegen heiligen. Hij was dan ook blij te horen dat Albert Schweitzer helemaal niet zo’n prettig mens zou zijn als hem altijd te verstaan was gegeven:
Wat ik toen nog niet besefte, was hoe listig het is om je, zoals Schweitzer kennelijk gedaan heeft, op te offeren voor de lijdende mensheid. Daar kun je de rest van je leven – je hebt immers een geweldige daad gesteld – het recht aan ontlenen om je als een rotzak te gedragen. [208-209]
En het blijft verbluffend hoe veel beroemde passages uit de bijbel ’t Hart weet te ontkrachten, door er voor de verandering eens vragen bij te stellen. Die bergrede van Jezus de Christus? Hoe kan ook maar iemand die verstaan hebben? Iedereen die weleens in een theater is geweest, weet dat geluid van beneden naar boven wel hoorbaar is. En andersom niet…
zie ook:
- Wie God verlaat heeft niets te vrezen;
Maarten ’t Hart, De bril van God
De Schrift betwist ii
240 pagina’s
Uitgeverij De Arbeiderspers © 2002
in: a-z, religie, bundels, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Maarten 't Hart-pagina
vrijdag 27 januari 2006
Het is echt toeval dat ik weer een boek bespreek met God in de titel, waar het eerder deze week toch al hard tegen de religie ging. Maar Hans Ree houdt nogal van de Amerikaanse logicus Raymond Smullyan, en koos de titel van de column over hem tot titel van de hele bundel.
[Smullyan stelt dat God niet alwetend en koppig kan zijn. Want, het is logisch uitgesloten dat Hij tegendraads steeds iets anders kiest dan normaal zijn beslissing zou zijn. Instabiliteit is anders het gevolg.
Enfin.]
Waar het me bij dit boek eigenlijk om gaat, is hoe fijn het altijd was om de columns van Hans Ree te lezen; achterop NRC-Handelsblad. Maar ineens moest hij daar weg, net als Max Pam zijn congé kreeg. Wel bleef bijvoorbeeld de eeuwig niet-boeiende Frits Abrahams, en de redactie koos er inmiddels ook voor om de inwisselbare observatietjes van een Merel Roze of een Roos Ouwehand daar te plaatsen.
Dat vind ik een gemis. Ree is niet alleen aanmerkelijker erudieter dan zijn opvolgers, het lukte hem ook goed om me steeds opnieuw te verrassen. Hij is zo’n schrijver waarbij het niet uitmaakt waarover hij schrijft, omdat er toch altijd iets lezenswaardigs uitkomt.
In deze bundel gaat Ree alleen wel opvallend vaak te keer tegen de merkwaardige dwang van Nederlandse politici om overheidsdiensten te privatiseren, zonder voor de controle te zorgen die maakt dat de kwaliteit van de dienstverlening op peil blijft. En helaas wreekt zich dan het karakter van de column wat. De korte baan dwingt een schrijver meestal tot heldere uitspraken, maar juist bij een kritische denker als Ree was het aardig geweest als hij iets meer aan analyse had geboden.
Een echte lezer moet ook alles maar zelf doen.
Hans Ree, God is niet koppig
160 pagina’s
Uitgeverij L.J. Veen © 2002
in: a-z, politiek, bundels, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Hans Ree-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
zaterdag 28 januari 2006
Een half jaar geleden besprak ik een vroegere versie van dit boek. Eerdere drukken heetten nog Een kleine encyclopedie van misvattingen. Maar een kwamen een paar hoofdstukken bij, en op een gegeven moment scheen het boek volwassen genoeg te zijn geworden om voortaan encyclopedie te mogen heten.
Ik weet dat niet.
Natuurlijk, boeken als deze zijn prettig om te lezen. Niets fijner dan erop gewezen te worden uit hoeveel leugens en cliché’s mijn wereldbeeld bestaat.
En dat uitgebreide hoofdstuk in dit boek met mythes over gezondheid is een aanwinst vergeleken met die oudere drukken. Ik wist niet dat veel mensen hun tanden waarschijnlijk te grondig poetsen, en daarmee extra laten slijten.
Tandplak heeft ook een beschermende functie, soms.
Tegelijk toont dat hoofdstuk over gezondheid ook meteen de intrinsieke zwakte aan van dit boek. De ideeën die Van Maanen erin ontmaskert, zijn niet bijzonder gevaarlijk; om niet te zeggen, triviaal. Leveren hoogstens leuke verhaaltjes op voor aan de borreltafel. Terwijl er bijvoorbeeld over gezondheidszorg nogal wat merkwaardige ideeën in omloop zijn.
Er zijn niet voor niets overal ter wereld verenigingen tegen kwakzalvers. Die vaak een blinde dogmatiek hanteren waarover ook wel weer wat op te merken is.
En nu ik me dit bewust ben, neig ik er toch toe een boek als dit te verhuizen naar het plankje ‘humor’, in plaats er nog serieuze cultuurrelativering in te willen zien.
Zie ook de website misvattingen.nl
Hans van Maanen, Encyclopedie van misverstanden
297 pagina’s
Uitgeverij Boom © 2002
in: a-z, geschiedenis, reference, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Hans van Maanen-pagina
maandag 30 januari 2006
Matsier schreef van 1980 tot de zomer van 1985 twaalf columns over zijn pasgeboren dochters, voor de achterpagina van NRC-Handelsblad. Aangevuld met nog twee verhaaltjes zijn die stukken opgenomen in het boekje.
Nu ik erover nadenk, maakt dat die dochters dus inmiddels al jonge volwassen vrouwen.
Maar in boekjes als deze zijn ze eeuwig klein. Net op de wereld. Weliswaar mens, maar nog helemaal niet afgericht volgens de geldende maatschappelijke conventies.
Adriaan Morriën schreef ook zo’n boekje over zijn dochters. Verder ken ik eigenlijk niet veel andere acceptabele voorbeelden van het genre. En, ook nu tegenwoordig de Nederlandse webloggers zich uitermate vruchtbaar tonen, blijven die vooral over zichzelf schrijven.
Terwijl verhaaltjes als deze toch heel vertederend zijn. Dat vooral.
Nicolaas Matsier, Een gebreid echtpaartje
67 pagina’s
Uitgeverij Querido © 1985
in: a-z, [auto]biografisch, bundels, fictie nederlandstalig
[+] zie de gerelateerde titels | of bekijk de Nicolaas Matsier-pagina
helaas, er staat verder niets van dezelfde auteur of instantie op boeklog
