Hans Achterhuis · Markt van welzijn en geluk
maandag 16 mei 2005
Dirk de Schutter · Opdracht van de politiek
donderdag 7 februari 2008
Hans Achterhuis · Politiek van goede bedoelingen
donderdag 8 november 2007
Hans Achterhuis · Werelden van tijd
zondag 7 januari 2007
maandag 16 mei 2005
Delen van dit boek zijn inmiddels achterhaald. Nergens in Nederland zal de Marxistische Andragogie nog worden bestudeerd, al weet ik natuurlijk niet precies wat er allemaal in de Oost-Groninger dorpshuizen gebeurt. Die manier van naar de werkelijkheid kijken is inmiddels wetenschapsgeschiedenis geworden, en de kritiek daarop helemaal.
Bovendien is niet vreselijk boeiend dat Hans Achterhuis veel ruimte neemt om enkele boeken van Illich en Foucault in eigen woorden na te vertellen. Illich schrijft beter dan Achterhuis, het is prettiger om die zelf te lezen. Zijn conclusies lijken ook onverkort overgenomen te worden. Weliswaar legt Achterhuis uit wat die in de Nederlandse verhoudingen betekenen, maar hij kijkt daarbij niet of Illich’s constateringen wel helemaal houdbaar blijven, en of er misschien ook accenten verschuiven.
Voor mijn speurtocht naar ideeën over De Nederlandse Identiteit was het lezen van dit boek nauwelijks van waarde.
En toch.
Wat priester/filosoof Illich aan de orde heeft gesteld in boeken als The Medical Nemesis of Deschooling Society is van zo’n fundamentele waarde, dat er nooit genoeg aandacht aan geschonken kan worden. Ondanks alle verwijzingen naar Marx.
Samengevat komt het er op neer dat eenmaal gevormde instituties kunstmatig vraag gaan cre�ren om hun bestaan te rechtvaardigen, en andere maatregelen nemen om het systeem dat zij vertegenwoordigen te versterken. Als het eenmaal regel geworden is dat kinderen onderwijs op een school krijgen, wordt thuisonderwijs strafbaar.
Onderzoek naar de effectiviteit van zulke ontwikkelingen wordt zelden verricht; daarvoor worden ze als te normaal gezien.
Illich heeft het ook over iatrogene ziekten; aandoeningen die door de geneesheer ontstaan zijn vanwege verkeerde medicatie, of zelfs simpelweg de diagnose. Het sterftecijfer daalt ook altijd behoorlijk als doktoren ergens staken.
Overigens beseft Achterhuis nu toch wel dat onmogelijk vol te houden is dat het aanbieden van nieuwe vormen van zorg alleen maar slechte kanten heeft. Eisen onder de bevolking veranderen; wat als normaal wordt aanvaard verandert in de loop der tijd.
Het aardigste aan dit boek was voor mij de opmerking dat ‘het prostitutiemodel’ het best werkt om de hulpverlening te beschrijven. Klanten mogen even heel dichtbij komen, daar betalen ze ook voor, en in ruil krijgen ze een momentje professioneel begripvolle aandacht. Het klinkt ook logisch.
Voor de rest maakte dit boek een merkwaardig gedateerde indruk voor een werkje van amper vijfentwintig jaar oud.
* zie ook de Illich citaten en verwijzingen op mijn weblog
in: basisbibliotheek, a-z, politiek, filosofie, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels
donderdag 7 februari 2008
Dit boekje biedt de weerslag van de eerste Hannah Arendt-lezing, zoals die in 2006 in Nijmegen werd gehouden. Ik heb het tamelijk blind uit een bibliotheekcatalogus gekozen, omdat het als een mij onbekende publicatie bij de auteur Hans Achterhuis vermeld stond.
Maar Achterhuis was ditmaal slechts co-referent.
Belangrijkste spreker bleek Dirk de Schutter te zijn geweest; en dat is niet iemand waarvan ik nog eens iets uit mijzelf zal lezen. De man denkt nogal slordig, en misschien daardoor opvallend schril en extreem. Het was zelfs een straf hem bezig te zien de denkbeelden van de filosofe Arendt uit te leggen, zoals die bijvoorbeeld beschreven staan in Origins of Totalitarianism. Wat hij daar aan eigenheid inlegde, klonk mij in de oren zoals een haperend krijtje op een schoolbord piept.
Achterhuis blijft beleefd in zijn reactie op die lezing. Dodelijk beleefd. Dat was dan nog wel aardig om te lezen.
Zoals Achterhuis eerder betoogde in Politiek van goede bedoelingen reikt Arendt ons nuttige middelen aan om onderscheid te maken in wat overheden allemaal aan het doen zijn. Om gradaties van erg aan te brengen, zoals ik dat zelf altijd wat gemakzuchtig formuleer. Alleen door ziend te kijken, zijn we tot adequate reacties in staat. Dit klinkt als het intrappen van een open deur. Maar alleen diagnoses die gebaseerd zijn op kennis van de symptomen, leveren iets op — en die vereisen wel een vaardigheid om te weten waarop te letten. Hannah Arendt heeft bijvoorbeeld ooit een heel bruikbaar onderscheid aangebracht in de verschillen tussen machtsuitoefening en geweld. En hoewel haar denkwijzen een groot nut hebben om tot eigen inzichten te komen — Achterhuis raakte ooit zelfs verliefd op haar ideeën — zijn ze toch ook weer niet geheel zaligmakend.
De Schutter verklaart haar misschien wel al te zeer heilig, dat is ook een probleem.
in: recht, a-z, politiek, filosofie
[+] zie de gerelateerde titels
donderdag 8 november 2007
Dit essay van de filosoof Achterhuis is van even na de luchtoorlog tegen Kosovo, eind jaren negentig. Toen Nederland zich van de ene dag op de andere ineens in een oorlog bevond, elders in Europa. Dit gaf Achterhuis aanleiding genoeg om zich af te vragen waarom hij die betrokkenheid instinctief afwees.
Welke doelen werden er eigenlijk nagestreefd met die vijandelijke inmenging? Hoeveel daarvan waren enkel holle retoriek? Bühnepraat, en anders niet…
En wat werd er dan wel met die oorlog bereikt? Of anders gezegd, wat waren precies de negatieve gevolgen?
Achterhuis baseerde zich in dit essay vooral op het werk van Hannah Arendt, en Machiavelli. Al blijkt hij ook nog aardig wat prijzenswaardigs aan een boek van de geschiedtheoreticus Ankersmit te kunnen ontlenen. En met dit filosofische instrumentarium ontleedt hij dan onbarmhartig de uitspraken van de boven ons gestelden, om zo het doorgaans totale gebrek aan visie dat daar uitspreekt aan te kunnen tonen.
In die zin is dit een somber stemmend boekje. Politiek is de showbusiness van de lelijkerds en de talentlozen, ik heb dat hier vaker betoogd. Maar het blijft pijnlijk om te zien hoe die lelijkerds en talentlozen zich het nieuws inwringen als zij iets hebben waarmee zij zich daarmee kunnen profileren als krachtige persoonlijkheid.
Maakt niet uit als daarmee internationale verdragen eenzijdig worden opgezegd. Maakt niet uit als daardoor elders doden gaan vallen.
En zelfs als politieke liefdadigheid wel goede bedoelingen heeft, dan nog kent die smerige kanten, al was het maar door de afhankelijkheid die het kweekt.
Zo bekeken laat Achterhuis ook zien welke mechanismen zullen hebben gespeeld bij de beslissing van Balkenende’s CDA om mee op kruistocht te gaan met die wedergeboren Christen uit het Witte Huis. Of hoe de retoriek ontstaat die ons kabinet nu weer bezigt om een langer verblijf in Uruzgan te rechtvaardigen, zonder dat daarbij ooit wordt uitgelegd hoe lang de stammenstrijd in die regio al woedt.
in: recht, a-z, geschiedenis, politiek, essays
[+] zie de gerelateerde titels
zondag 7 januari 2007
In 2003 deed dit essay me niet zo veel. Nu keek ik of een herlezing me wat tegenwicht kon bieden tegen Gleick’s boek over de haast in deze tijd. Gleick is een journalist, die opmerkingsgave paart aan een toegankelijke manier van communiceren. Alleen was zijn boek uiteindelijk toch wat luchtig. Achterhuis zou me meer zicht kunnen bieden op de belangrijke grote lijnen, zonder dat ik nu al te grote verwachtingen had erg door hem vermaakt te zullen worden.
Dit idee kwam redelijk uit.
Mooi is namelijk dat Achterhuis het prettig ruim ziet. Eeuwen zijn niets voor hem, en de wereld is een kibbelend dorp vanuit dat perspectief.
Jammer alleen was dat hij een invalshoek koos die ik niet heel bijzonder vond. Er is vaker geschreven over dat discipline maakte dat Europese landen als Nederland zo succesvol werden in de wereld, bijvoorbeeld als koloniale macht. Nogal wat boeken over de geschiedenis van de technologie ook gebruiken de klok of de tijdrekening als voorbeeld, om aan te geven hoe mensen door de eeuwen heen hebben gepoogd meer greep te krijgen op hun bestaan. En hoe zij zich al doende, disciplines oplegden.
Tegelijkertijd staat er genoeg in dit boekje dat mij tot verder denken aanzet. Zelfs al zijn sommige ideeën volgens mij betwistbaar, omdat hij die op de werkelijkheid projecteert, zonder dat deze daar ineens eenvoudiger door te verklaren wordt.
Zo onderscheidt Achterhuis de ‘lege tijd’ van nu; waarin er geen culturele of religieuze bezwaren bestaan om bepaalde uren in te vullen. Die plaatst hij tegenover de ‘gevulde tijd’ van religies en premoderne culturen; waarin wel die taboes bestaan. Winkelen mag dan niet op zondag, eten is overdag tijdens de Ramadan verboden, en nog zo wat meer.
Ik voel me anders nog steeds bezwaard onder kantoortijd niets te doen, en vrolijk buiten te wandelen. Zelfs al is het mijne een vrij beroep zonder vrije weekenden of doorbetaalde vakanties.
Zwart-wit indelingen bestaan bijna nooit.
in: a-z, essays, filosofie, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels
© 2005-2008 boeklog | aanbevolen | 1093 titels, gelezen sinds 1.i.2005
