Thomas Bernhard · Atem
dinsdag 1 maart 2005
Thomas Bernhard · Kälte
woensdag 2 maart 2005
Thomas Bernhard · Keller
zaterdag 26 februari 2005
Thomas Bernhard · Kind
zondag 6 maart 2005
Thomas Bernhard · Muizen, ratten en dagloners
zaterdag 5 maart 2005
Hans Höller · Thomas Bernhard
zaterdag 5 maart 2005
Thomas Bernhard · Ursache
donderdag 24 februari 2005
dinsdag 1 maart 2005
Het derde deel in de reeks van autobiografische romans, maar het eerste waarin Bernhard de kronkelzin slechts sporadisch inzet. Hij heeft ook meer te beschrijven dan in de eerdere boeken, die eerder herinneringen aan woorden leken dan herinneringen in beelden.
De hoofdpersoon in dit boek is er direkt al zo slecht aan toe dat hij vrijwel meteen op de ziekenzaal wordt gelegd die patiënten enkel dood weer verlaten. Vanuit zijn hoekje ziet hij bedden waar een paar uur nadat iemand erin stierf alweer nieuwe krepeergevallen komen te liggen.
Maar hij overleeft. Ten koste van tweeëntwintig kilo lichaamsgewicht.
Dan moet hij uit de krant lezen dat zijn grootvader overleden is; de man die hem opvoedde, omdat zijn moeder hem enkel verweet haar leven verwoest te hebben. Er is geen zichtbare vader. Thomas Bernhard werd in het Nederlandse Heerlen geboren, in een opleidingsgesticht voor vroedvrouwen dat ook een tehuis voor gevallen meisjes was.
Het is éen drama al drama dit boek, en vooral in het begin zo indrukwekkend dat het naar het eind toe wat wegloopt.
in: romans, a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
woensdag 2 maart 2005
Na drie normale romans lijkt dit ineens slechts een opgeklopte novelle te zijn, die door de grote gebruikte letter de normale hoeveelheid pagina’s vullen moet.
De hoofdpersoon in deze autobiografische reeks is in een sanatorium aangekomen voor longpatiënten, en valt daar buiten de groep omdat hij nog altijd geen open tuberculose heeft, zoals de anderen.
Er staan veel onsmakelijke details in dit boek, over de brute behandeling van patiënten en primitieve geneeskunde uit die tijd. Zo krijgt de hoofdpersoon op een gegeven moment een Pneumoperitoneum; een buikventiel vlak boven de navel waardoor hij eens in de veertien dagen opgepompt wordt als een voetbal, zodat de boel daarbinnen zo tegen zijn beschadigde long aandrukt dat die daardoor genezen zal.
Maar goed, zijn grootvader overleed door een verkeerde medische behandeling. En ook zijn moeder sterft in dit boek, nadat haar kanker lang verkeerd behandeld is. Een dood die hij opnieuw uit de krant moet vernemen.
Thomas Bernhard kiest aan het eind van dit boek tegen de keuzes van zijn doktoren, wat al de halve genezing zal blijken te zijn.
Nee, een vrolijke reeks is dit niet.
in: romans, a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
zaterdag 26 februari 2005
Dezelfde bezwaren die ik bij het eerste deel had, gaan ook op voor het tweede deel uit deze cyclus autobiografische romans. De zinnen die kronkelen voort, en Thomas Bernhard zet overtuigd de herhaling in als middel om te bezweren. Dat werkt maar heel soms voor mij.
Dit boek gaat over de leerjaren van de schrijver in de levensmiddelenhandel van mijnheer Podlaha. Die kelderzaak is gevestigd in een Salzburger achterbuurt, en van achter de toonbank maakt de hoofdpersoon mee hoe de buurtgenoten de oorlog verwerken. Zo zijn de oorlogswonden van de mannen daar het wisselgeld waarmee de huisvrouwen elkaars respect proberen te kopen.
En zie, als Bernhard zulke observaties geeft, werkt zijn taal wel perfect. Maar dit boek bevatte weer te veel mening, en te weinig uitleg. Hij zegt in de kruidenierszaak weer tot leven te zijn gekomen, omdat hij doodging op school. Hij zegt pas de vreugde van het leren te hebben ontdekt toen hij zang- en muzieklessen ging volgen. Maar dat zijn mededelingen, geen conclusies die ik onbewust zelf ook al had kunnen trekken uit het verhaal.
Bijna terloops staat ergens in de laatste pagina’s hoe de hoofdpersoon in de winter kou vatte bij het uitladen van een kar met aardappels. Dat is de directe aanleiding voor de kwaal die daarop zijn leven zal teisteren.
in: romans, a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
zondag 6 maart 2005
Het bevreemdde me altijd dat alleen deze roman maar in het Nederlands vertaald was, en als enige in die reeks van vijf werd opgenomen in de serie Privé-Domein van de Arbeiderspers. Nu ik elk van Bernhard’s autobiografische boeken heb gelezen, is me beter duidelijk waarom. Dit boek is het rijkst van de vijf. Al was het maar omdat de andere delen nauwelijks afwisseling in toon brengen. Ook in Ein Kind komt weer genoeg ellende voor, maar nu worden alle beproevingen voor de hoofdpersoon tenminste nog zichtbaar afgewisseld met liefde voor hem. Van zijn grootvader.
Voor zijn moeder was Thomas Bernhard de oorzaak van al haar ellende. Zijn vader wilde of kon niet met haar trouwen, en zij week noodgedwongen zwanger uit naar Nederland. Om aan de schande te ontkomen ongehuwd een kind te dragen.
Gelukkig dat er die grootvader dus nog was.
Maar als ik mijn oordeel over de hele reeks moet samenvatten, speelt dat bijna permanente gemis aan liefde, of zelfs maar normaliteit, in deze boeken toch wel een grote rol. Ook verteltechnisch had het waarschijnlijk pakkender teksten opgeleverd als de schrijver iets meer lucht had geboden tussen de enorme hoeveelheid ellende door. Dat moet zelfs in een autobiografie mogelijk zijn. Want, na een opluchtende lach komt een volgende klap juist extra hard aan.
Maar, als er slechts striem op striem blijft volgen, treedt verdoving op, en tenslotte lijdzaamheid. Zeker bij deze lezer.
in: romans, a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
zaterdag 5 maart 2005
Ik moest Thomas Bernhard even in het Nederlands lezen. Domweg omdat van mijn bewondering voor hem zo weinig overbleef toen ik de reeks van vijf autobiografische romans las. Wat ooit briljante scheldpartijen leken, kwam me nu vaak zo hol en ledig voor.
Dit interviewboek helpt dan even. Al was het maar omdat Thomas Bernhard weliswaar de hele tijd aan het woord is, maar zijn kronkeltaal daarbij geredigeerd werd door de journalist die de interviews afnam. Dat de schrijver zijn ideeën nu onomwonden uitspreekt — iets dat in een gesprek wel mag, maar in bellettrie minder goed werkt — helpt me dan ook weer de keuzes in zijn boeken iets beter te begrijpen.
Bovendien herontdek ik nu ook dat de autobiografische romans gaan over de periode in zijn leven voor het interessant werd, voor mij. Thomas Bernhard begon even nadat hij uit het longsanatorium kwam als journalist te werken. Het was aardig geweest om wat beter te leren wat de oudere schrijver over zijn jongere ik te zeggen had, van toen die het métier oppakte.
Maar Bernhard hield eigenlijk helemaal niet van terugkijken, zo zegt hij in deze scherpe monologen.
in: a-z, vertaald, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
zaterdag 5 maart 2005
Ik heb iets tegen secondaire literatuur over schrijvers. De ijverige uitleg die een literatuurwetenschapper of beunende journalist geeft over iemands leven, voegt zo zelden iets toe aan de boeken. Een kunstwerk staat op zich. Maakt niet uit wat voor hufter de maker in zijn of haar privé-leven was, of wat die voor onmogelijke gedachten had.
Een schrijver moet ook onaangepast durven denken. Anders vind ik er niets aan. Maar te vaak wordt alleen het al bekende verhaal herschreven, en dat vermaak brengt de televisie inmiddels beter.
Enfin, dit boekje stond nog in de kast. Het is vreselijk om te lezen, want de auteur begrijpt alles zo goed, maar nuttig als naslagwerk voor de beslissende data in Bernhard’s leven en de opgenomen bibliografie.
in: a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
donderdag 24 februari 2005
Te zeggen dat dit boek meer pagina’s bevat dan zinnen is misschien wat overdreven, maar ook niet echt veel. Thomas Bernhard schrijft meanderende zinnen, die regelmatig meer dan een bladzijde beslaan, en in hun kronkelingen soms ook nog langs hetzelfde punt komen als in de regels daarvoor al eens passeerde. Zijn boeken lezen, brengt de plicht mee om me volledig aan hem over te geven; hem mijn leestempo te laten dicteren omdat scannen op kernwoorden zinloos is. Maar doordat Thomas Bernhard voornamelijk klaagzangen schrijft, heb ik lang niet altijd zin om hem te lezen.
Bovendien moeten zijn boeken eigenlijk in éen sessie gelezen worden; alleen dan kan er iets als een roes ontstaan en werkt zijn taal voor mij ook werkelijk bezwerend.
Die Ursache is deel éen uit een reeks van vijf autobiografische romans die Bernhard schreef tussen 1975 en 1982. Het was al lang mijn wens om ze nu eens allemaal in de volgorde van verschijnen te lezen. Dit boek gaat over de jaren dat hij in Salzburg naar kostschool ging tijdens de Tweede Wereldoorlog, met als tweede gedeelte zijn tijd op het Gymnasium toen het weer vrede was.
Tot zijn schrik merkte de jongen dat het einde van de oorlog eindelijk nauwelijks verschil maakte. De verkalkte fantasieloosheid van het Katholieke schoolsysteem is al even deprimerend als het onderwijs was onder de Nazi’s. Dit deel eindigt er mee dat hij van school ging, om te gaan werken bij een kruidenier. Hij was toen vijftien.
Overtuigen kon het overigens allemaal nog niet; daarvoor was Bernhard’s geklaag te veel opinie en te weinig adstructie. Laat dan zien wat er zo erg is, behalve alles, dacht ik net een paar keer te vaak.
in: romans, a-z, [auto]biografisch, Deutsch [& übersetzt]
[+] zie de gerelateerde titels
© 2005-2008 boeklog | aanbevolen | 1121 titels, gelezen sinds 1.i.2005
