dit is het dossier:

Herman Koch

© Boeklog 2005-2017. Alle rechten voorbehouden

 

Eten met Emma ~ Herman Koch

Het voordeel van een humoristisch boek is dat het verhaaltje niet veel hoeft voor te stellen, als er maar een goede grap of wat in staat. Zelfs de hoop op een lach kan iemand al aanzetten om verder te lezen.

Het nadeel van een humoristisch boek is dat alles wordt afgemeten aan de kwaliteit van de grappen, zelfs al zijn die gevat in een briljant verhaal.

Wee dus de schrijver die me ooit eerder om zijn werk heeft laten lachen, zoals Herman Koch er éentje is. Zijn Red ons Maria Montanelli blijft een onvolprezen hoogtepunt in die oneindige reeks Nederlandse boeken over pubers, en school.

Eten met Emma gaat evenwel over een schrijver. Of eigenlijk twee schrijvers zelfs. Dat is ook al zo’n onderwerp waar te veel vervelende boeken over verschenen zijn. Al maakt dit het wel een goed thema om te persifleren.

Mijn probleem met dit boek is dat ik steeds al zag aankomen welke kant de persiflage uit zou gaan. Of het nu om de holle ambitie van de ene schrijver ging, of het tenenkrommend slechte proza van die bestseller-auteur.

Het leek me maakwerk, dit boek. Een soort invuloefening die met beperkte inspiratie gedaan is. Niet vervelend, maar ook geen moment memorabel.

Herman Koch, Eten met Emma
190 pagina’s
Pandora Pockets © 2005, oorspronkelijk 2000

Makkelijk leven ~ Herman Koch

Met Herman Koch als schrijver was ik op een gegeven moment wel klaar. Zijn debuutroman Red ons, Maria Montanelli, uit 1989, werd meteen een lievelingsboek. En al wat daarna kwam, haalde voor mij het niveau van die eersteling nooit. Daarmee stelden zulke boeken dan teleur, terwijl ze op zich niet per se teleurstellend waren.

Dus heb ik het boek van zijn internationale doorbraak, Het diner, uit 2009, al niet eens meer gelezen. Al is me de inhoud daarvan overigens wel bekend, door culturele osmose.

Niet dat het een straf was om die mindere boeken van Koch te lezen. Vermaak boden ze altijd wel. Alleen is een lezer zo veel wendbaarder dan een schrijver. Er moet mij niet van tevoren al te duidelijk zijn van een roman wat die zo ongeveer te bieden zal hebben. En menig auteur blijkt dan toch telkens een boek te schrijven dat te goed vergelijkbaar is met eerder werk.

Ook Makkelijk leven, het Boekenweekgeschenk van 2017, bracht helaas niets wat mijn vooroordelen ontkrachtte. Mij was dit boek al grotendeels bekend — zonder dat ik verder éen recensie had gelezen of gehoord.

Herman Koch had weer eens man genomen als hoofdpersoon die aanvankelijk sympathiek overkomt, maar aan wie de lezer in de loop van het boek steeds meer gaat twijfelen. Waarop uiteindelijk blijkt dat het personage gewoon een egoïstische hufter is. De schrijver kan de lezer zo verneuken door informatie weg te houden, en door alles te brengen in de toon van de hoofdpersoon.

Toegegeven. Zo’n stramien werkt heel aardig voor een novelle. Alleen is het dus niet heel verrassend voor wie dit al eerder tegenkwam bij dezelfde auteur. Wie weet dat er een ontsporing zal komen, gaat daar dan op zitten wachten.

Daarmee zat de grootste aardigheid van Makkelijk leven voor mij in veel van wat er eigenlijk niet toe deed. De vulling. Zoals hij Koch een eigen obsessie als geslaagd auteur, die ook even een Jaguar XF bezat, uitleende aan de hoofdpersoon van zijn boek; een man die wereldwijd miljoenen aan zelfhulpboeken heeft verkocht.

Wordt zijdelings ook heel leuk de pretentie van de zelfhulpindustrie belachelijk gemaakt — waar het er altijd om gaat om te handelen, te doen, en vooral initiatief te nemen. Om de wil tot verandering.

Hoofdpersoon Tom Sanders bepleit daarentegen de lijdzaamheid, en het afwachten, en de stilstand voor een makkelijk leven. In elf punten staat dat programma nog eens samen gevat aan het eind van het boek.

  1. Laat de tijd zijn werk doen: iets is de volgende ochtend al minder erg; na een week weet je al niet meer wat er zo erg was.

Bij een andere auteur dan Koch zou ik dan verder nadenken over dat programma — want gaf de schrijver daarmee geen commentaar op hoe vrijwel iedereen in alles altijd handelt, en het bijbehorende schuldgevoel daarover?

En wat zegt het dus dat zo’n denkbeeldig boek dan een million-seller kon worden, wereldwijd?

Maar over Herman Koch is inmiddels het idee gerezen dat er niet per se heel diepe berekening zit achter wat hij doet.

Herman Koch, Makkelijk leven
95 pagina’s
Stichting CPNB, 2017

Schrijven en drinken ~ Herman Koch

Ik las deze verzamelbundel parallel aan Zwagerman’s bloemlezing uit 125 jaar Nederlandstalige verhaalcultuur. En genoot hier meer van. Het was alleen al prettig niet steeds te hoeven wennen aan weer een andere schrijver met weer een eigen idee van hoe te vertellen.

Bovendien kan Koch heel grappig zijn. Dat miste in die bloemlezing ook wat, terwijl de literaire pretentie daar juist wel weer ruim aanwezig was.

En anders dan de verhalen over tobbende pubers uit Zwagerman’s keuze, wil ik alleen maar meer lezen over de tieners die Koch beschrijft. Nu kan dat, want er is ook nog die roman: Red ons, Maria Montanelli.

Maar zo bedoel ik het niet.

Het is niet heel moeilijk om grappig te doen door mensen belachelijk te maken. Maar dat is iets heel anders dan grappig zijn. Koch beheerst de kunst schrijnende situaties zo te beschrijven dat als er slachtoffers gemaakt worden, dit ook als volkomen terecht voelt.

[In dit boek zijn twee eerder verschenen bundels samengepakt – De voorbijganger en Geen agenda – met wat verspreid verschenen ander werk.]

Herman Koch, Schrijven & drinken
De verhalen tot nu toe

288 pagina’s
Uitgeverij Meulenhoff, 2001