Inhoud:
Mark Kurlansky · 1968
zaterdag 20 oktober 2007
Mark Kurlansky · Cod
vrijdag 27 juni 2008
Mark Kurlansky · Salt
zaterdag 13 oktober 2007
Mark Kurlansky · Wereldgeschiedenis volgens de Basken
dinsdag 6 november 2007
Mark Kurlansky · 1968
zaterdag 20 oktober 2007
Mark Kurlansky · Cod
vrijdag 27 juni 2008
Mark Kurlansky · Salt
zaterdag 13 oktober 2007
Mark Kurlansky · Wereldgeschiedenis volgens de Basken
dinsdag 6 november 2007
zaterdag 20 oktober 2007
Waar dat boek over zout van Kurlansky me boeide en blij maakte, liet deze uitgave me vrijwel volkomen onverschillig. Iets na de helft ben ik hele stukken gaan overslaan. Daar waren een aantal redenen voor.
Belangrijkste oorzaak voor mijn onverschilligheid is dat me vooral de uitwerking interesseert die dat ene revolutionaire jaar zou hebben gehad. In detail beschreven gebeurtenissen van toen boeien niet per se, terwijl me in dit boek weinig anders werd aangeboden.
Die uitwerking van 1968 lijkt me trouwens overschat ook, maar dit terzijde. Er leven nog te veel mensen die dat zogenaamde revolutiejaar bewust hebben meegemaakt. Zij voelen dit waarschijnlijk anders. Kurlansky zelf is van 1940; ook dat weegt mee.
Verder ontbreekt het dit boek aan een dwingende lijn in de vertelling. Ja, de beschreven gebeurtenissen vonden allemaal in die twaalf maanden plaats, en vaak waren er studenten bij betrokken; zeker als het om protesten ging. Steeds werd er politici om een reactie gevraagd. Maar wat is verder de overeenkomst tussen Polen, Tsjechoslowakije, Parijs, of de VS?
Historici, en niet-historici helemaal, kijken me iets te vaak naar de opvallende momenten om veranderingen te willen verklaren. Daarbij geen oog hebbend voor wat er van dag tot dag anders wordt.
Ontwikkelingen op korte termijn worden stelselmatig overschat. Ontwikkelingen op lange termijn worden mede daardoor heel makkelijk onderschat. Dit beide zijn wetten.
in: a-z, geschiedenis, politiek, vertaald
[+] zie de gerelateerde titels
vrijdag 27 juni 2008
Kurlansky moet over eten schrijven, zo was mijn conclusie na drie van zijn boeken te hebben gelezen. Daarover weet hij het interessantst te vertellen. Dus las ik Cod ditmaal, zijn biografie van de kabeljauw, om daarin vooral feiten langs te zien komen die ook genoemd zijn in Salt, en de Basque History of the World.
Maar goed, dat zij Kurlansky vergeven. Ik lees zijn boeken niet in chronologische volgorde. Cod maakt duidelijk waarom sommige van die latere titels er kwamen. De geschiedenis van de kabeljauw is ook de geschiedenis van hoe de mens voedsel leerde bewaren. Eerst was dat door de vis aan de lucht te drogen, zodat er stokvis ontstond. Later slaagden de Basken er weer in kabeljauw in zout op te slaan, wat aanmerkelijk smakelijker was op lange reizen.
Bovendien moest die vis ergens gevangen worden, en zijn er daarom redenen genoeg om aan te nemen dat Amerika allang bekend was onder Europeanen voordat Columbus er naartoe zeilde. Maar vissers verraden hun rijkste visgronden nu eenmaal liever niet. En goede vangstgebieden lagen in de buurt van Newfoundland.
Maar, dat wist ik al, van Kurlansky. Dus las ik dit boek anders. Voor mij werd vooral het middengedeelte interessant. Als Kurlansky ingaat op de vooruitgang in de visvangst, die zo groot is dat het hele ambacht daardoor dreigt te verdwijnen. De zee kan worden leeggevist. Al is er altijd wel een visser te vinden die daar niets van weten wil.
Die teruggang is om meerdere redenen pijnlijk. Het hangt van het land af, maar voor de Engelsen bijvoorbeeld stond het woord vis gelijk aan kabeljauw. En er verandert maatschappelijk ook van alles in de streken aan de kust, als de vissers er niet langer in hun bestaan kunnen voorzien. Hoe zeer die problemen ook de eigen schuld lijken van de slachtoffers.
Het laatste deel van dit boek bestaat uit recepten, voor de bereiding van kabeljauw. En dat is bijna schrijnend, gezien de constatering vlak daarvoor hoe veel moeite het zal kosten nog een redelijke vis ergens te krijgen. Het lekkerste van de kabeljauw zit in het midden, en daarvoor moet het beest enige lengte hebben gekregen. Maar vissen krijgen de kans niet meer om zo oud worden.
in: a-z, geschiedenis, biologie, books in english
[+] zie de gerelateerde titels
zaterdag 13 oktober 2007
Als ik mijn belangrijkste klacht over boeken, of de media in het algemeen, moet samenvatten, dan luidt die: vertel me liever eens iets dat ik nog niet weet. Alleen heel kleine kinderen krijgen van herhaling nooit genoeg. Door mij almaar meer van hetzelfde voor te schotelen, infantiliseert u mij.
Vandaar dat ik zo blij ben soms weer een boek te mogen lezen als dit. Dat me, ondanks de gebreken, met een geheel nieuwe blik naar de werkelijkheid laat kijken.
Over die gebreken kan ik overigens kort zijn. De auteur weet te veel, en daardoor mist dit boek vaak een dwingende lijn. Op het moment dat Kurlansky redenen genoeg heeft om de stap te maken van de traditionele zoutwinning naar de moderne industrie, komt er nog weer een uitstapje over de betekenis van zout voor de Inca’s; en dat soort grappen.
Ik geef ook toe, ik houd van dit soort totaalgeschiedenissen. Goudsblom over het vuur, Van Dalen over Arabische gom, Ileen Montijn en het gewone leven, Pitman over blond haar — de wereld krijgt altijd rijkdom als een goed schrijver op de betekenis wijst van een eerder onopvallend detail.
Maar zout?
Ook ik, als academisch geschoold historicus, kijk met ogen van nu naar het verleden. En was daarom blind.
Natuurlijk zout. Het is zo logisch als wat. Denk er maar eens over na hoe voedsel bewaard werd in de dagen voor de conserven, de koelkast, de vriezer, de supermarkt. Zout was niet voor de smaak, zout was éen van de weinig middelen om ervoor te zorgen dat het eten niet al te ver wegrotte.
Eenmaal dit verband gelegd, wordt ook de grote economische betekenis duidelijk van zout. Eenmaal zo bekeken, is zelfs de hele wereldgeschiedenis te herschrijven. In elke oorlog, tot de twintigste eeuw, waren de winplaatsen van zout van strategisch belang. Sterker nog, hele kloosters, dorpen, en zelfs steden ontstonden nabij een plaats waar zout te vinden was. Soms kwam dit dan in de naam terug.
Ik moest meteen aan Bob den Uyl denken bij het lezen, en diens verhandeling over de operettetekst ‘Im Salzkammergut, da ka’mer gut, lustig sein’.
Kurlansky houdt behalve van geschiedenis ook van koken. Dit boek is daarom deels te beschouwen als een kookboek; beschrijvingen van voedsel en de bereiding daarvan zijn er volop. Heel soms stoort dit, als we nog weer even bij de Inca’s of de Azteken langs moeten, maar vaker verheldert dit ook.
Zo liet hij mij eindelijk eens nadenken over de Hanze; dat handelsverbond van steden. Dat natuurlijk een verbond was om zout. En ook om het volksvoedsel vis. Maar om vis te kunnen verkopen, moest die in zout worden bewaard. De Hanze kon zo groeien, omdat die garandeerde dat in een vaatje vis de hele inhoud even goed was als wat de koper kon zien. In tegenstelling tot andere verkopers. En via de Hanze, en dat zout, lees ik dan ineens geboeid een verhandeling over de verschilde soorten haring die er ooit waren.
Zo legt Kurlansky een rechtstreekse link tussen het verdwijnen van de haring in de Oostzee, en het achteruitgaan van de Hanze als economische macht. Het product waarop zij een monopolie hadden, was niet langer voorhanden. En Noordzeeharing werd door anderen geleverd.
Wat wel opvalt trouwens, is dat bijna alle gezoute voedsel dat hij beschrijft ooit goedkoop volkseten was, en nu haast alleen nog in de delicatessenwinkels verkocht wordt.
Enfin, in opbouw en structuur was dit dus lang niet het beste boek dat dit ik las in 2007. Ook stond mij er iets te weinig in over die latere fase in de geschiedenis van de zoutindustrie, toen de chemie duidelijk werd achter de stabiele producten van zuur & base. En toch is me zelden meer aangereikt de laatste maanden om korrels van al bij mij aanwezige kennis steviger aaneen te kitten.
in: aanbevolen 2007, a-z, [web] technologie, geschiedenis, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels
dinsdag 6 november 2007
Over éen boek van Kurlansky was ik eerder heel enthousiast, maar over een tweede helemaal niet. En deze derde titel heeft typisch genoeg de kwaliteiten van de éen gecombineerd met de gebreken van de ander. Dus vond ik het tot de helft de moeite waard, omdat het dan ook over cultuur en technologie gaat, en daarna helemaal niet meer.
Ik houd gewoon niet van politieke geschiedenis, en politieke geschiedenis is vrijwel het enige dat Kurlansky nog biedt, chronologisch eenmaal in de twintigste eeuw beland.
Toegegeven, de betekenis van Guernica uitleggen, heeft absoluut nut. Verklaren waarom de ETA al die bomaanslagen pleegde ook. Maar het boek is uit evenwicht door de grote aandacht hiervoor.
Het wordt voor mij pas weer interessant als Kurlansky eindelijk Franco heeft laten doodgaan, en stil kan staan bij het herstel van zo onderdrukte Baskische cultuur.
Dan pas ook klinkt enige relativering.
Dit boek begint door de Basken belangrijker te maken dan ze zijn. En dat is ook wel amusant, omdat het over de bewoners van een regio gaat die de mijne niet is. Zou iemand op dezelfde toon over de Friezen schrijven, of desnoods de Hollanders, had me dat hogelijk geïrriteerd. Maar goed, op gezag van Kurlansky wil ik nog wel aannemen dat de Basken unieke zeelui waren, en dat de maritieme geschiedenis ondenkbaar is zonder hun grondige verbeteringen van het zeilschip, of de vinding van smakelijk houdbare vis voor onderweg.
Kurlansky blijft het interessantst als hij over eten schrijft.
Maar dan, eenmaal in de jaren 70 van de twintigste eeuw aangekomen, moet hij getallen gaan noemen. Dan pas heet het dat er weliswaar 2,3 miljoen inwoners zijn in die zeven provinciën die samen Spaans en Frans Baskenland uitmaken, maar dat daarvan minder dan 1 miljoen de taal spreken. Terwijl de definitie van de Basken zelf is dat iemand tot het volk behoort als die de taal gebruikt. En in het gebied woont. En een Baskische naam draagt.
Over dit alles is veel te zeggen. Maar die aandacht kan ook vrij makkelijk overdreven worden.
in: economie, a-z, geschiedenis, politiek, vertaald
[+] zie de gerelateerde titels
© 2005-2008 boeklog | aanbevolen | 1121 titels, gelezen sinds 1.i.2005
