Maarten van Rossem · Amerika. Voor en tegen
donderdag 6 januari 2005
Maarten van Rossem · Drie oorlogen
dinsdag 29 januari 2008
Maarten van Rossem · Heeft geschiedenis nut?
maandag 16 oktober 2006
Maarten van Rossem · Wereld Volgens
vrijdag 20 januari 2006
donderdag 6 januari 2005
Deze verzamelbundel is niet voor mij bedoeld, bedenk ik tijdens het lezen. Er staan alleen artikelen in die Van Rossem schreef voor het brede publiek en eerder gepubliceerd zijn in allerlei kranten en bladen. Ik heb zijn wetenschappelijke boeken al gelezen, plus ook nogal wat van zijn Amerikaanse collega’s. De meeste informatie is me daarom bekend. Bovendien wreekt zich bij het lezen van deze bundel dat dezelfde gegevens nog al eens terug komen, omdat de schrijver zich steeds opnieuw tot een weinig geïnformeerd lezerspubliek richt.
Dan blijft er natuurlijk nog altijd Maarten van Rossem’s toon, die sommige mensen verschrikkelijk schijnen te vinden. Ik houd wel van dat relativerende, maar moet toch zeggen dat Van Rossem als prater meer opvalt dan als schrijver.
Misschien komt het door het grote tal columns dat in deze bundel werd opgenomen. De korte baan is gewoon zijn kracht niet. Zodra Van Rossem politieke ontwikkelingen kernachtig moet gaan samenvatten, wreekt zich dat hij te goed de gevaren ziet van al te stellige oordelen. Die wetenschappelijke distantie is in hem te prijzen, maar kan voor een column dodelijk zijn.
Voor de rest is het als inleiding in die merkwaardige Amerikaanse politiek geen verkeerde keuze, al gebeurde er sinds het verschijnen van dit boek al weer heel wat in de wereld. De eerste reacties op 9/11 zijn de meest actuele stukken in de bundel.
in: a-z, geschiedenis, politiek, essays, bundels
[+] zie de gerelateerde titels
dinsdag 29 januari 2008
Ik had dit boek nooit gelezen, als Maarten van Rossem er niet zijdelings een paar intrigerende opmerkingen over gemaakt had, tijdens het marathoninterview op nieuwjaarsdag. Want, een boek als dit is alleen interessant om de auteur, de inhoud is me al bekend. Geschiedenis was mijn studie. Wat er tijdens de twintigste eeuw gebeurde, werd daarmee tentamenstof.
Maar het blijft merkwaardig om een boek te lezen waarin feitelijk niets nieuws staat. Waarin ik kan zien hoe Van Rossem gestructureerd heeft, waarop hij zijn accenten plaatste, en zelfs weet wat hij heeft weggelaten.
Zo verscheen er vorig jaar bijvoorbeeld een historisch artikel van Ward Wilson, waarin deze de chronologie onderzocht van de Japanse reacties op de eerste atoombom. Daarin stelt Wilson dat Hiroshima niet de doorslag had gegeven bij de capitulatie, maar juist de Russische inval in Mantsjoerije die daarop volgde Japan tot overgave dwong.
Door de Koude Oorlog heeft het bezit van atoomwapens een enorme politieke betekenis gekregen. Dat maakt het niet eenvoudig om de vraag te beantwoorden of de bom op Hiroshima werkelijk een strategisch effect had, of dat de uitwerking eerder stevige PR voor de Amerikanen betekende.
Van Rossem doet met deze kwestie niet anders dan te melden hoe de gebeurtenissen in augustus 1945 chronologisch verliepen. En dat kan goed hoor, eigen interpretaties van deze kale feiten, en het verband daartussen, zijn lang niet altijd noodzakelijk. Maar mij valt zoiets dus op.
Ik moet na lezing toch vooral concluderen dat politieke geschiedenis — en dat is het enige wat Van Rossem brengt in dit boek — me grotendeels koud laat. Oorlogen en strijd zijn de uitzonderingen in een mensenleven; anders zou ook het niet best wezen. Mij interesseert veel meer wat de constanten zijn in een leven bestaan, en wat daarin verandert.
Wat is normaal, en waarom dan wel?
Dus geef ik Maarten van Rossem groot gelijk om de eerste woorden van zijn epiloogje. Daarin meldt hij:
De Eerste en Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog hebben de evenementiële geschiedenis van de vorige eeuw sterk gedomineerd. Waarschijnlijk zal de herinnering aan die conflicten langzaam gaan vervagen naarmate zij verder raken in de tijd. In een geschiedenis van de twintigste eeuw zullen zij over honderd jaar zeker aandacht krijgen, maar het zou mij niet verbazen als tegen die tijd de enorme expansie van de wereldbevolking en de ontwikkeling van de economie en de technologie in de twintigste eeuw veel prominenter zullen worden behandeld.
Maar goed, van een boek dat al in de titel meldt over oorlogen te gaan, is het al heel wat dat er op het laatst nog vier pagina’s ingeruimd zijn om de tekst daarvoor te relativeren.
in: a-z, geschiedenis, politiek
[+] zie de gerelateerde titels
maandag 16 oktober 2006
Terwijl een overheidscommissie vandaag de canon van de vaderlandsche geschiedenis presenteert, las ik dezer dagen al wat Maarten van Rossem daar in het algemeen voor bezwaren tegen heeft. Dit was toevallig, hoewel ik er normaal wel van houd het toeval te helpen.
Van Rossem’s bedenking tegen een canon is simpelweg samen te vatten met de constatering dat er uit de geschiedenis geen lessen te leren zijn die onmiddellijk nut hebben voor de beroepspraktijk. Maar de pest is dat alleen historici dit lijken te begrijpen. Alle anderen, of die nu politicus zijn, journalist, of er een weblog op nahouden, signaleren maar al te graag parallellen met het verleden. Het liefst natuurlijk zo dat die het punt dat zij willen maken zo krachtig ondersteunen dat alle verdere discussie onmogelijk wordt.
Maar er kunnen geen belangrijke lessen uit het verleden worden getrokken, aldus Van Rossem. De geschiedenis herhaalt zich niet.
Wat historici wel kunnen, is zinnige oordelen vellen. Over hoe een probleem kan zijn ontstaan bijvoorbeeld. En zinnige, door feiten ondersteunde oordelen zijn erg nuttig. Al verschillen anderen, of dat nu politici zijn, journalisten, of zij die er een weblog op nahouden, over dit punt ook al van mening.
Heeft geschiedenis nut? bevat scherpe inzichten. Alleen maakt dat het nog geen vreselijk goed boek. De oogst binnenin vond ik nogal wisselvallig van kwaliteit. Al zij daarbij opgemerkt dat ook ik een historicus ben. Dus als Van Rossem speciaal voor deze bundel drie langere verhalen schrijft, over de beide wereldoorlogen en over Adolf Hitler, dan kan ik die niet zo onbevangen lezen als een normale lezer.
Mij zijn de feiten bekend, en deels ook de discussies over die feiten onder historici. Dus kijk ik slechts of Van Rossem nog een eigen toets aanbrengt, of alleen de algemeen aanvaarde inzichten samenvat voor een groter publiek. Niets dat er iets mis is met dat laatste, maar dan is zo’n tekst niet voor mij bedoeld en gelden er andere beoordelingscriteria.
Zoals in dit geval.
Daarom vond ik opvallend genoeg de uitgebreide inleiding samen met de verzamelde Volkskrant-columns nog het meest bieden in dit boek. Eerder heb ik zijn kwaliteiten als columnist toch al eens bekritiseerd. In dit boek blijkt dat de korte baan hem soms ook tot een scherpheid dwingt die ik erg prettig vind. Heb ik er toch goed aan gedaan mijn abonnement op die krant op te zeggen, toen Van Rossem er als columnist werd weggeschoffeerd.
meer Maarten van Rossem op boeklog
meer Maarten van Rossem op eamelje.net
in: a-z, geschiedenis, bundels, cultuur
[+] zie de gerelateerde titels
vrijdag 20 januari 2006
Schreef ik vorig jaar een wat teleurgestelde recensie over een verzamelbundel van de historicus Van Rossem, met dit boek wist hij die negatieve herinnering in éen keer uit.
Aardigste verhaal uit deze bundel vond ik zijn persoonlijke leesgeschiedenis, van de boeken die hem voorgelezen werden tot de werken die hem inspireerden bij de studie geschiedenis. Dan maakt het niet uit dat mijn voorkeuren misschien anders zijn. Als iemand met enthousiasme over zijn leesliefdes vertelt, worden die boeken ook mooi. Zelfs al zijn ze lelijk.
Zo heb ik aardig de schurft aan alle gehobbit, maar dit citaat over de kwaliteiten van die boeken is heerlijk:
Literair geschoolden vonden het [The Lord of the Rings] een vreselijk, kleinburgerlijk en aartsconversatief kaboutersprookje. Dat is wel enigszins te begrijpen. Ironie en cynisme, die wezenlijke bestanddelen van het literaire modernisme, ontbreken volkomen. Op een enkele uitzondering na komen er geen levensechte vrouwenfiguren in The Lord of the Rings voor. Wellicht bij gebrek daaraan wordt er ook niet levensecht geneukt op weg naar Mount Doom, en dat is voor de moderne literatuurliefhebber een vrijwel onoverkomelijk gemis. [137]
Verder staat er nog een lang relativerend stuk in dit boek over waarom Nederland zo prettig is om in te leven, ondanks alle gezanik van het moment. En ook doet Van Rossem aan ‘Geschiedenis in het groot’, door even beknopt de ontwikkelingen sinds de oerknal tot deze eeuw te schetsen.
Hoewel dat laatste stuk niet heel opmerkelijk is, blijkt daar toch wel uit dat ik liever lange verhalen van Van Rossem lees, dan korte. Want, hoewel er ook vele columns in deze bundel staan, zijn die alleen bijzonder door de aangename relativering die de schrijver telkens aanbrengt. Tegelijkertijd reageert hij daarmee wel op nieuws dat al te veel aandacht kreeg, en doet hij in wezen mee aan de hype.
Toch: alleen om zijn toon kan ik hem al zeer waarderen. Iemand die een column over het sterven van paus Johannes Paulus ii zo begint, lees ik graag:
Het overlijden van de paus op 2 april 2005 gaf de nieuwsvoorziening op de televisie weer eens alle gelegenheid haar ingrijpende defecten te etaleren. Daar was in eerste plaats de potsierlijke overdaad van het nieuws uit Rome. [96]
Enfin.
in: a-z, geschiedenis, aanbevolen 2006, politiek, essays
[+] zie de gerelateerde titels
© 2005-2008 boeklog | aanbevolen | 1076 titels, gelezen sinds 1.i.2005
